Usambazaji wa dawa na virutubisho nchini Tanzania
Mwongozo wa vitendo kwa waagizaji, wauzaji wa jumla wa dawa na wanunuzi wa hospitali nchini Tanzania wanaonunua bidhaa nje ya nchi, na kwa watengenezaji na wauzaji nje kutoka kote duniani wanaouza bidhaa zao Tanzania.
Ukurasa huu kwa lugha nyingine: English · Kiswahili
Mamlaka ya Dawa na Vifaa Tiba (TMDA) imekuwa katika kiwango cha 3 cha ukomavu cha Shirika la Afya Duniani (WHO) kwa udhibiti wa dawa tangu 2018, na ndiyo inayoongoza tathmini ya pamoja ya majalada katika Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC). Kwa hiyo usajili wa Tanzania ni mahali pazuri pa kuanzia ukilenga kanda nzima.
Mambo mawili yanaathiri soko la bidhaa zinazoagizwa kutoka nje. Manunuzi ya umma yanatanguliza bidhaa zinazotengenezwa nchini, na baadhi ya bidhaa zinazotengenezwa nchini hutozwa ada kubwa zaidi ya uingizaji. Kagua mambo yote mawili kabla ya kupanga bei ya zabuni.
Tanzania kwa ufupi
| Mamlaka ya udhibiti | Mamlaka ya Dawa na Vifaa Tiba (Tanzania Medicines and Medical Devices Authority, TMDA), kiwango cha 3 cha ukomavu cha WHO tangu 2018. Zanzibar ina mamlaka yake, ZFDA |
|---|---|
| Usajili | Jalada la CTD, lenye lengo la siku 180 kwa tathmini kamili ya bidhaa zinazoagizwa kutoka nje, na muda mfupi zaidi kwa bidhaa za kipaumbele na njia za reliance |
| Reliance (kutegemea tathmini za mamlaka nyingine) | Miongozo ya TMDA ya reliance ya Julai 2025: tathmini fupi (abridged), uthibitisho (verification), utambuzi (recognition) na kugawana kazi (work-sharing), ikiwemo tathmini ya pamoja ya EAC |
| Mnunuzi wa umma | Bohari ya Dawa (Medical Stores Department, MSD), ambayo hununua kwanza bidhaa zinazotengenezwa nchini pale zinapokidhi viwango vya ubora |
| Zingatia | Ada ya uingizaji ya asilimia 20 ya thamani ya FOB, badala ya asilimia 2 ya kawaida, kwa dawa za kuingizwa mwilini kwa sindano au dripu (parenterals) za ujazo mkubwa na mdogo, na kwa bidhaa zinazozalishwa nchini kwa kiasi cha kutosha, zinapoagizwa kutoka nje ya EAC |
Jinsi ya kusambaza dawa Tanzania
- Fanya kazi kupitia mwakilishi wa kiufundi wa ndani. TMDA ina orodha ya wawakilishi wa kiufundi wa ndani (local technical representatives) wanaotambuliwa, na kwa kawaida watengenezaji wa nje huwasilisha maombi kupitia mmoja wao. Vibali vya kuingiza bidhaa husainiwa na mfamasia aliyesajiliwa.
- Andaa jalada na ushahidi wa GMP. Jalada la CTD pamoja na CoPP. Kiwanda lazima kiwe na leseni ya mamlaka ya nchi yake. Kisha TMDA hukikagua, hukitathmini kwa nyaraka ikiwa kinakidhi vigezo, au hukubali ukaguzi wa pamoja wa EAC au SADC. Lebo zinaweza kuwa kwa Kiingereza, Kiswahili au lugha zote mbili.
- Chagua njia. Tathmini kamili; njia ya reliance ikiwa bidhaa imeidhinishwa na mamlaka inayoaminika au imepata prequalification ya WHO; au tathmini ya pamoja ya EAC ikiwa unalenga pia masoko jirani.
- Sambaza bidhaa. Kupitia wauzaji wa jumla binafsi na hospitali, au zabuni za MSD, ambapo wazabuni wa nje wanahitaji bidhaa iliyosajiliwa na kwa kawaida huwakilishwa na wakala wa ndani. Kila shehena inahitaji kibali chake cha TMDA cha kuingiza bidhaa.
Kifungu cha 57 cha Sheria ya Dawa na Vifaa Tiba (Tanzania Medicines and Medical Devices Act) kinairuhusu TMDA kuidhinisha bidhaa ambazo hazijasajiliwa kwa madhumuni maalum, kwa kawaida pale ambapo hakuna mbadala uliosajiliwa. Angalia pia uagizaji maalum na dawa kwa mgonjwa mahususi na usambazaji kwa zabuni za serikali.
Virutubisho
Tangu Julai 2019, vyakula vinasimamiwa na Shirika la Viwango Tanzania (TBS) badala ya TMDA. Kirutubisho kinaangukia upande gani hutegemea viambato vyake na madai yanayotolewa kuhusu bidhaa, kwa hiyo thibitisha uainishaji wake na TMDA au TBS kabla ya kuchapisha lebo. Tunasaidia chapa kutengeneza virutubisho kwa lebo yao wenyewe kupitia watengenezaji wa mkataba wenye cheti cha GMP: angalia virutubisho kwa lebo yako mwenyewe (private label).
Watu hutafuta nini Tanzania
Semrush haifuatilii utafutaji wa Google nchini Tanzania, kwa hiyo tunatumia makadirio ya Google Keyword Planner. Kwa Kiswahili, neno “dawa” ndilo linalotafutwa zaidi, kati ya 1,000 na 10,000 kwa mwezi, na “duka la dawa”, “dawa ya maumivu”, “virutubisho” na “vitamini” kila moja kati ya 100 na 1,000. Hata hivyo, majina ya bidhaa yenyewe hutafutwa zaidi kwa Kiingereza: “amoxicillin”, “omega 3”, “vitamin c”, “vitamin d”, “collagen”, “folic acid”, “ashwagandha”, “azithromycin” na “metformin” kila moja hutafutwa kati ya 1,000 na 10,000 kwa mwezi.
Jinsi waagizaji na wasambazaji wanavyotafuta
Katika biashara, kinachotafutwa zaidi ni mamlaka na taasisi zenyewe: “TMDA” kati ya 1,000 na 10,000 kwa mwezi, na “msd tanzania” na “tmda tanzania” kila moja kati ya 100 na 1,000 (Google Keyword Planner). Maneno kama “pharmaceutical distributors”, “pharmaceutical wholesalers” au “bohari ya dawa” hutafutwa mara chache, chini ya 100 kwa mwezi. Kwa upande wa wauzaji nje, “pharmaceutical companies in Tanzania” na “pharma companies in Tanzania” kila moja hutafutwa takriban mara 90 kwa mwezi nchini India (Semrush, Oktoba 2026). Ikiwa wewe ni muagizaji au msambazaji nchini Tanzania, tutumie mahitaji yako nasi tutakuunganisha na watengenezaji wenye cheti cha GMP.
Virutubisho tunavyoweza kukusaidia kutengeneza
Dawa zinazonunuliwa kwa wingi Tanzania ni pamoja na dawa za malaria, viuavijasumu (antibiotiki), dawa za minyoo na dawa za magonjwa sugu. “Artemether lumefantrine” na “albendazole” kila moja hutafutwa kati ya 100 na 1,000 kwa mwezi. Mifano tunayoorodhesha:
Baadhi ya wanunuzi hutafuta dawa kwa jina la chapa yake ya asili, kama Panadol (paracetamol), Augmentin (amoxicillin na asidi ya clavulanic), Buscopan (hyoscine butylbromide), Flagyl (metronidazole) na Ozempic (semaglutide), kila moja kati ya 100 na 1,000 kwa mwezi (Google Keyword Planner). Chapa zilizotajwa ni mali ya wamiliki wake na zimetajwa tu ili kutambulisha dawa husika.
Nyaraka za kuomba kutoka kwa msambazaji wako
- Cheti cha Bidhaa ya Dawa (CoPP) kwa muundo wa WHO.
- Ushahidi wa GMP wa kiwanda, kama cheti cha WHO-GMP, EU-GMP au PIC/S, pamoja na ukaguzi wowote uliofanywa na mamlaka yako.
- Jalada la usajili (CTD au ACTD), pamoja na data ya bioequivalence kwa dawa za generic pale inapohitajika.
- Data ya uthabiti (stability) kwa hali ya hewa ya joto.
- Cheti cha Uchambuzi (CoA) kwa kila bechi.
Huna uhakika kama msambazaji anaaminika? Soma jinsi ya kuhakiki msambazaji wa dawa. Kwa masoko jirani, angalia mwongozo wetu wa kuagiza dawa Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara. Miongozo na kurasa za bidhaa zilizounganishwa kwenye ukurasa huu ziko kwa Kiingereza.
Je, unasambaza bidhaa kwenye soko la Tanzania?
Tutumie jina la bidhaa, nguvu yake, kiasi unachohitaji na nyaraka zinazotakiwa na mamlaka yako. Tutakuunganisha na watengenezaji na wasambazaji wenye cheti cha GMP wanaoweza kuhudumia soko lako, popote walipo duniani.
Tuma mahitaji yako Zungumza na timu yetu